Uitgebreide gids over acne: oorzaken, types en behandelingen

Acne begrijpen: definitie en statistieken¹ ² ³

Acne is een zeer vaak voorkomende chronische huidaandoening, vooral bij adolescenten en jonge volwassenen. Ze uit zich in een ontsteking van de haarfollikel.  De talgklier bij de haarfollikel produceert talg, een olieachtige substantie die de huid moet beschermen. Bij acne wordt er te veel talg aangemaakt en wordt die dikker. In combinatie met dode huidcellen (de zogenaamde hoorncellen) verstopt hij de poriën, wat de groei van de bacterie Cutibacterium acnes (vroeger Propionebacterium acnes genoemd) bevordert.

Dit leidt tot het verschijnen van de typische huidletsels bij acne.

In Frankrijk worden ongeveer 6 miljoen mensen getroffen door acne, onder wie 80% adolescenten en jonge volwassenen tussen 12 en 20 jaar, van wie 15 tot 20% een ernstige vorm vertoont. Hoewel acne vooral met de adolescentie wordt geassocieerd, treft ze ook 25% van de volwassenen, in het bijzonder vrouwen. Wat de lokalisatie betreft, is het gezicht het meest getroffen gebied (95% van de gevallen), gevolgd door de rug (43%), de hals (20%) en de borst (20%). Naast de fysieke symptomen heeft acne ook belangrijke psychologische gevolgen. Omdat ze in het gezicht voorkomt, beïnvloedt ze het zelfbeeld en kan ze sociale contacten bemoeilijken, vooral in belangrijke levensfasen zoals de adolescentie of het begin van de volwassenheid. Acne behandelen is dan ook niet alleen een kwestie van fysiek comfort, maar ook van mentaal welzijn en lichaamsbeeld.

De verschillende types en letsels van acne¹ ² ³

Retentionele acne

Retentionele acne  is het beginstadium van acne. Het uit zich in een vette, glanzende huid met verwijde poriën, open comedonen (zwarte puntjes) en gesloten comedonen (witte puntjes of microcysten). Deze letsels worden veroorzaakt door de opstapeling van talg en dode huidcellen in de haarfollikels met talgklieren.

Inflammatoire acne

• Oppervlakkig
  Oppervlakkige inflammatoire acne ontstaat wanneer de comedonen ontstoken raken, onder meer door de vermenigvuldiging van de bacterie Cutibacterium acnes. Ze uit zich in papels (rode puistjes zonder etter) en pustels (puistjes met etter) die op de getroffen zones verschijnen.
   
• Diep
  Wanneer de ontsteking dieper zit, wordt acne gekenmerkt door noduli, pijnlijke, vaste letsels onder de huid. Deze noduli kunnen uitgroeien tot cysten, ingekapselde letsels, en tot abcessen wanneer ze geïnfecteerd raken. Een chirurgische behandeling is soms nodig, onder meer vanwege het grote risico op zichtbare littekens.

Conglobata-acne

Conglobata-acne is een zeldzame en ernstige vorm van nodulo-cystische acne. Ze wordt gekenmerkt door grote comedonen die snel ontsteken en noduli en cysten vormen, die kunnen samenvloeien en uitgebreide littekens veroorzaken. Deze vorm van acne tast het gezicht, de rug, de schouders en de billen aan. Het verloop is chronisch.

Fulminans-acne

Fulminans-acne is een zeldzame en ernstige vorm van acne, die vooral mannen treft. 
Ze uit zich in plotse opstoten van noduli en ulcereuze letsels, gepaard gaand met hoge koorts en soms gewrichtspijn. Dit type acne vereist een dringende en specifieke behandeling.

Ernst van acne²

Dermatologen delen acne in volgens vier ernstniveaus:

Lichte acne

Lichte acne wordt gekenmerkt door enkele comedonen en puistjes, die zich meestal op minder dan de helft van het gezicht bevinden, vaak in combinatie met een overmatige talgproductie die de huid vet maakt in het centrale gedeelte (neus, voorhoofd, kin, wangen) van het gezicht.

Matige acne

Bij matige acne ziet men een groter aantal comedonen, papels en pustels, die meer dan de helft van het gezicht bedekken. Er kan ook een nodulus aanwezig zijn.

Ernstige acne

Ernstige acne houdt een veelheid aan comedonen, papels en pustels in, verspreid over het hele gezicht. Er zijn enkele noduli aanwezig.

Zeer ernstige acne

Zeer ernstige acne wordt gekenmerkt door een intense ontsteking en omvangrijke letsels die het hele gezicht bedekken. Er zijn diepe, in de huid vastzittende noduli aanwezig, waardoor deze vorm bijzonder pijnlijk en moeilijk te behandelen is.

Mechanismen van het ontstaan van acne² ³

Overmatige talgproductie

Acne begint vaak met een overgevoeligheid van de talgklieren voor androgene hormonen. Onder invloed van deze hormonen produceren de talgklieren een teveel aan talg, waardoor de huid vet wordt en een gunstige omgeving ontstaat voor de ontwikkeling van bacteriën. Dit overtollige talg verstopt de huidporiën, wat leidt tot het ontstaan van de eerste comedonen.

Folliculaire hyperkeratinisatie

Bij acne produceert de huid een overmatige hoeveelheid keratine, een eiwit dat essentieel is voor de structuur van de huid, wat leidt tot een abnormale verdikking van de buitenste laag van de epidermis (de zogenaamde hoornlaag). Dit veroorzaakt een abnormale opstapeling van dode huidcellen (corneocyten) in de haarfollikel. Samen met het talg vormen ze propjes die de natuurlijke afvoer van talg uit de follikel blokkeren. Dit proces bevordert de vorming van open comedonen (zwarte puntjes) en gesloten comedonen (witte puntjes), die de basisletsels van acne vormen.

Rol van de bacterie Cutibacterium acnes

De bacterie Cutibacterium acnes (vroeger Propionibacterium acnes) maakt van nature deel uit van onze huidflora, maar in de context van acne vermenigvuldigt ze zich overmatig in de verstopte follikels. Deze bacteriële groei stimuleert immuunreacties die een ontsteking veroorzaken. Deze ontsteking leidt tot de vorming van papels, pustels en soms noduli.

Ontstekingsreactie en folliculaire scheurring

De ontsteking rond de follikels blokkeert het talg en trekt immuuncellen aan die pro-inflammatoire enzymen vrijzetten. Bij een hoge druk in de verstopte follikel kan de wand scheuren, waardoor de inhoud van de follikel (talg en dode huidcellen) in de lederhuid terechtkomt en de ontstekingsreactie nog versterkt. Deze fase is verantwoordelijk voor de diepere letsels zoals noduli en kan littekens veroorzaken als de ontsteking ernstig en langdurig is.

Oorzaken en uitlokkende factoren van acne¹ ³

Hormonale factoren

Acne houdt vaak verband met een overgevoeligheid van de talgklieren voor androgenen (mannelijke hormonen zoals testosteron), wat leidt tot een verhoogde talgproductie. Hormonale schommelingen, vooral tijdens de puberteit, de zwangerschap of vóór de menstruatie, kunnen de symptomen verergeren, vooral bij vrouwen. Bepaalde endocriene aandoeningen, zoals het polycysteus ovariumsyndroom (PCOS), gaan eveneens gepaard met ernstigere acne.

Genetische invloed

Familiale voorgeschiedenis speelt een belangrijke rol bij het ontstaan en de ernst van acne.Personen van wie de ouders acne hebben gehad, lopen een hoger risico om een ernstige vorm te ontwikkelen, wat wijst op een sterke erfelijke component in de talgproductie en de aanleg voor ontsteking van de follikels.

Levensstijl en voeding

Hoewel de studies niet eenduidig zijn, kan een voeding die rijk is aan voedingsmiddelen met een hoge glycemische index en arm aan fruit en groenten acne in de hand werken. Voedingsmiddelen die rijk zijn aan groeifactoren, zoals melk, zouden eveneens de talgproductie kunnen stimuleren. Daarnaast blijft het verband tussen acne en chocolade weinig overtuigend, ook al wordt het vaak aangehaald.

Psychologische factoren en stress

Stress kan acne verergeren door:

• De talgproductie te stimuleren via substantie P, een neurotransmitter die wordt vrijgezet als reactie op stress.
• Het pulken of manipuleren van letsels in de hand te werken.

Periodes van spanning en psychische druk gaan vaak samen met een toename van acnelesies.

Omgevings- en mechanische factoren

Bepaalde externe factoren, zoals het dragen van afsluitende kleding of uitrusting (haarbanden, helmen, rugzakken), kunnen de huid irriteren en bijdragen tot het verstoppen van de poriën, wat het ontstaan van acne in de hand werkt. Ook herhaald wrijven of het gebruik van vette, comedogene cosmetica kan het optreden van letsels bevorderen.

Geneesmiddelen en metabole aandoeningen

Geneesmiddelen zoals steroïden, lithium en bepaalde anticonvulsiva kunnen acne veroorzaken of verergeren.

Symptomen en diagnose van acne¹ ²

Een klinische diagnose

Acne wordt doorgaans vastgesteld op basis van een eenvoudig klinisch onderzoek en vereist geen laboratoriumtests. De arts beoordeelt het type en de spreiding van de letsels (comedonen, papels, pustels, noduli) om het type acne en de ernstgraad te bepalen. Het verzamelen van de medische voorgeschiedenis, inclusief familiale antecedenten, de leeftijd waarop de acne begon, eerdere behandelingen, de psychologische impact en de gebruikte verzorgingsproducten, helpt om de diagnose te sturen.

Opsporen van tekenen van hyperandrogenie

Bij vrouwen kan bij tekenen van hyperandrogenie (overmatige beharing, menstruatiestoornissen, haaruitval, gewichtstoename) een bloedonderzoek worden uitgevoerd om de waarden van testosteron, LH, FSH en DHEA te beoordelen. Soms is een bekkenechografie nodig om de eierstokken te onderzoeken. Deze hormonale afwijkingen zijn echter zeldzaam.

Evaluatie bij ernstige of fulminante acne

Bij ernstige vormen, in het bijzonder fulminans-acne, wordt een volledige evaluatie aanbevolen. Bloedonderzoek (bloedbeeld, leverfunctie, C-reactief proteïne) en beeldvormende onderzoeken zijn soms nodig om de uitgebreidheid van de systemische symptomen te beoordelen en de behandeling daarop af te stemmen.

Voorkomen van acne naargelang de leeftijd

Infantiele acne² ⁴

Infantiele acne of "baby acne" treedt doorgaans op tussen de leeftijd van 6 weken en 12 maanden, met een hogere frequentie bij jongens. Ze uit zich in comedonen (zwarte en witte puntjes), evenals inflammatoire papels en pustels, voornamelijk in het gezicht, soms op de borstkas en de rug. De meeste gevallen zijn goedaardig en verdwijnen spontaan binnen 6 tot 12 maanden zonder dat een behandeling nodig is. Ernstigere vormen kunnen echter littekens veroorzaken en een medische opvolging vereisen.

Acne bij adolescenten¹ ² ³

Acne komt zeer vaak voor tijdens de adolescentie en treft ongeveer 80% van de jongeren tussen 12 en 20 jaar². Ze is het gevolg van hormonale schommelingen tijdens de puberteit, die de talgproductie stimuleren en het ontstaan van letsels bevorderen. Ze duurt meestal 3 tot 4 jaar en verdwijnt in de meeste gevallen spontaan tussen 18 en 20 jaar¹. Ze heeft vaak een belangrijke psychologische impact en kan in sommige gevallen blijven bestaan op volwassen leeftijd. Dermatologische opvolging en aangepaste verzorging helpen om de ontsteking en littekenvorming te beperken.

Acne bij volwassenen² ³

Acne bij volwassenen treft vooral vrouwen (25% van de vrouwen in Frankrijk²). Ze kan het gevolg zijn van acne die sinds de adolescentie blijft bestaan of voor het eerst op volwassen leeftijd optreden, in verband met hormonale stoornissen zoals een overgevoeligheid voor androgene hormonen. Bepaalde aandoeningen zoals het polycysteus ovariumsyndroom (PCOS) kunnen eveneens op volwassen leeftijd acne uitlokken. De letsels verschijnen vooral ter hoogte van de kaaklijn, de kin en de hals, vaak in samenhang met de menstruatiecyclus. Acne bij volwassenen vereist vaak dermatologische opvolging en specifieke behandelingen, aangepast aan de ernst en de onderliggende oorzaak van de letsels.

Differentiële diagnoses van acne³

Verschillende huidaandoeningen kunnen worden verward met acne wegens de gelijkenis van de letsels, maar ze vertonen duidelijke verschillen:

• Rosacea: rosacea, vaak ook acne rosacea genoemd, is een aandoening die verschilt van acne. Ze onderscheidt zich door het ontbreken van comedonen en de aanwezigheid van teleangiëctasieën (kleine uitgezette bloedvaatjes).
• Periorale dermatitis: deze aandoening uit zich in rode papels die gegroepeerd zijn rond de mond, waarbij de liprand wordt gespaard, in tegenstelling tot acne.
• Pseudofolliculitis barbae: dit is een huidontsteking die wordt gekenmerkt door papels, pustels en littekens in de baardstreek bij personen met zeer gekruld haar.
• Sebaceous hyperplasie: deze aandoening wordt gekenmerkt door kleine, geelachtige, ingezonken papels, vaak ter hoogte van het voorhoofd en de wangen.

Een nauwkeurige dermatologische diagnose van deze aandoeningen voorkomt verwarring met acne en zorgt voor een passende behandeling.

Behandelingen van acne: opties en aanbevelingen¹ ³ ⁵

Algemene principes en behandelingsmodaliteiten

De behandeling van acne hangt af van de ernst en het type van de letsels. Regelmatige opvolging is nodig om de vooruitgang te beoordelen, omdat een duidelijke verbetering vaak 2 tot 3 maanden duurt. Er wordt meestal een onderhoudsbehandeling voorgeschreven om herval te voorkomen en het is essentieel om de voorschriften strikt op te volgen om optimale resultaten te behalen.

Lokale behandelingen

• Cremes en gels 

Tot de lokale behandelingen behoren benzoylperoxide en retinoïden, die vaak ‘s avonds worden aangebracht om fotosensibiliteit te vermijden. Benzoylperoxide heeft antibacteriële eigenschappen en helpt de ontsteking te verminderen, terwijl retinoïden de keratinisatie helpen normaliseren en de vorming van comedonen voorkomen. Topische antibiotica worden in combinatie met benzoylperoxide of retinoïden gebruikt om het risico op bacteriële resistentie te beperken.

• Aanbevolen dermocosmetische producten

Niet-comedogene dermocosmetische producten die geschikt zijn voor de acnehuid zijn eveneens essentieel. Een milde reiniging met specifieke gels of lotions, in combinatie met een niet-vette hydraterende crème, helpt het evenwicht van de huid te behouden zonder de poriën te verstoppen.

Orale behandelingen

Antibiotica 

Bij matige tot ernstige acne worden vaak orale antibiotica (tetracyclines zoals doxycycline of lymecycline) voorgeschreven.

Isotretinoïne

Bij ernstige acne die niet reageert op een correct uitgevoerde klassieke behandeling wordt isotretinoïne als laatste optie voorgeschreven. Deze behandeling vereist een strikte controle wegens de ernstige bijwerkingen, in het bijzonder het risico op aangeboren afwijkingen bij de foetus. Voor vrouwen in de vruchtbare leeftijd is een doeltreffende anticonceptie verplicht vóór, tijdens en na de behandeling.

Hormonale behandelingen

Bepaalde orale anticonceptiva met een lage androgene activiteit kunnen worden voorgesteld aan vrouwen met acne die een orale anticonceptie wensen.
 

Preventie en behandeling van acnelittekens⁶ ⁷

Preventiemethoden

Om het risico op littekens te verminderen, is het cruciaal acne vanaf de eerste tekenen te behandelen, omdat dit de ontsteking en het ontstaan van diepe letsels beperkt. Vermijd het uitknijpen of manipuleren van puistjes, want dit verergert de ontsteking en bevordert de vorming van littekens. Dagelijkse zonbescherming is eveneens essentieel: blootstelling aan uv-stralen kan de pigmentatie van littekens namelijk doen toenemen. Kies voor een breedspectrumzonbescherming met een SPF van 30 of hoger, niet-comedogeen en geschikt voor de acnehuid.

Beschikbare behandelingen

Er bestaan verschillende opties om acnelittekens te behandelen, afhankelijk van hun type en ernst.

• Skin resurfacing: betekent letterlijk "het vernieuwen van het huidoopervlak", het is een verzamelnaam voor chemische peelings, microdermabrasie en lasers die de vernieuwing van de huid stimuleren om oppervlakkige littekens gladder te maken.
• Reconstructietechnieken: chirurgische excisie en de CROSS-techniek voor diepe littekens stimuleren de aanmaak van collageen.
• Opvultechnieken: injecties met hyaluronzuur of autologe vetinjecties (dus afkomstig van de patiënt zelf) vullen de dieper gelegen littekens op om de huid egaler te maken.
• Andere behandelingen: cryotherapie en injecties met cortisone kunnen hypertrofische littekens verminderen.
   

Impact van stress en voeding op acne¹ ⁸

Psychologische impact van acne en aanpak⁹ ¹⁰

Psychologische gevolgen

Acne, vooral wanneer ze het gezicht aantast, kan belangrijke psychologische gevolgen hebben. Personen met acne, vooral adolescenten, lopen meer risico op een laag zelfbeeld, angst en zelfs depressie. Acne kan emotioneel leed veroorzaken, zelfs in milde vormen, vaak gepaard gaand met een negatief lichaamsbeeld en het mijden van sociale interacties. Pesterijen en stigmatisering in verband met acne, met name op school, versterken het gevoel van isolement en bemoeilijken de socialisatie.

Strategieën voor aanpak

Om de psychologische impact van acne te beperken, is een aangepaste aanpak essentieel. Naast dermatologische behandelingen kan psychologische begeleiding helpen om angst onder controle te houden en het zelfbeeld te verbeteren. Bij een langdurige psychologische impact kan steun van een pyscholoog  of psychiater nuttig zijn, vooral bij ernstige gevallen met depressie en/of angststoornissen.

Adviezen om verergering van acne te voorkomen¹ ⁸

Goede hygiënepraktijken

Een aangepaste verzorgingsroutine is essentieel om verergering van acne te beperken. Reinig uw gezicht dagelijks met een milde reiniger, zoals een micellaire lotion, een speciale gel voor de acnehuid of een zeepvrije syndet, om irritatie te vermijden. Hydrateer uw huid indien nodig met een niet-comedogene crème, en zorg ervoor dat ze geschikt is voor een vette of gemengde huid. Vermijd scrubs en schurende maskers, vooral als u een sensibiliserende behandeling volgt zoals retinoïden. Kies ten slotte voor niet-comedogene make-upproducten en verwijder die elke avond zorgvuldig met een mild product, zodat uw huid kan ademen.

Te vermijden producten

Sommige producten kunnen acne verergeren en moeten worden vermeden. Zo zijn rijke crèmes en oliën, producten die niet worden afgespoeld, evenals mechanische scrubs af te raden. Deze producten kunnen de poriën verstoppen of irritatie veroorzaken, waardoor acnelesies verergeren. Bovendien is het, als u fotosensibiliserende behandelingen gebruikt zoals cyclines of benzoylperoxide, belangrijk om uw huid tegen de zon te beschermen met een zonnebrandcrème met een hoge beschermingsfactor om verergering van de letsels, vlekken en roodheid te voorkomen.

Tips voor elke dag

Dagelijkse gewoonten kunnen helpen om verergering van acne te voorkomen. Raak uw gezicht niet aan en peuter niet aan puistjes om de verspreiding van bacteriën en het risico op littekens te beperken. Hanteer een gezonde levensstijl door stressbronnen te beperken en tabak te vermijden. Wat voeding betreft, kiest u best voor een evenwichtig dieet, rijk aan fruit, groenten en vezels, terwijl u snelle suikers en zuivelproducten beperkt, aangezien die bij sommige personen de symptomen kunnen verergeren.

Wanneer een een dermatoloog of apotheker raadplegen voor acne¹ ³ ⁸