Hormonale acne: oorzaken, symptomen en behandelingen

Wat veroorzaakt hormonale acne?

Hormonale acne hangt nauw samen met de invloed van de hormonen op de talgklieren en de huid.

Belangrijkste betrokken hormonen¹ ²

De androgene hormonen, zoals testosteron en dihydrotestosteron (DHT), die vooral worden aangemaakt door de bijnieren en de voortplantingsorganen (eierstokken, testikels) hebben een grote invloed op de huid. Ze worden niet alleen door de endocriene organen aangemaakt, maar ook door de huid zelf, die over de enzymen beschikt die nodig zijn om ze uit cholesterol te vormen.

Androgenen bevorderen de groei en ontwikkeling van de talgklieren, evenals de talgproductie, cruciale mechanismen bij het ontstaan van acne.

Bij tieners is de toename van androgenen tijdens de puberteit een belangrijke oorzaak van acne.

Ook andere hormonen hebben een invloed op acne:

• Insuline en IGF-1 stimuleren de talgproductie en versterken de werking van androgenen op de huid.
• Cortisol, het stresshormoon, bevordert ontstekingen en kan acne verergeren.
• Oestrogenen helpen de talgproductie te beperken, maar een onevenwicht kan ook bijdragen aan het ontstaan van letsels.

Factoren die een invloed hebben op de hormonen

De hormoonspiegels kunnen worden beïnvloed door diverse externe en interne factoren die de ernst van acne wijzigen, zoals:

• Natuurlijke hormonale schommelingen 1,2: Periodes zoals de puberteit, de menstruatiecyclus, zwangerschap of de menopauze gaan gepaard met normale hormonale schommelingen die acne kunnen veroorzaken of verergeren.
• Voeding¹ ² : Een voedingspatroon rijk aan voeding met een hoge glycemische index of aan zuivelproducten kan de productie van insuline en IGF-1 stimuleren, waardoor acne verergert.
• Stress¹ ²: Het bevordert de aanmaak van cortisol, waardoor huidontstekingen en de talgafscheiding verergeren.
• Hormonale stoornissen¹ ²: Aandoeningen zoals polycysteus ovariumsyndroom (PCOS) of tumoren van de bijnieren of eierstokken leiden tot een overproductie van androgenen en ernstigere acne.
• Geneesmiddelen: Bepaalde behandelingen, zoals steroïden, corticosteroïden en anticonvulsiva, verstoren het hormonale evenwicht en werkt het ontstaan van acne in de hand.

Acne en endocriene aandoeningen: de oorzaken en symptomen begrijpen¹

Hormonale acne kan soms wijzen op een dieperliggend hormonaal onevenwicht, dat te maken heeft met endocriene aandoeningen. Deze aandoeningen, die de natuurlijke hormoonhuishouding verstoren, leiden vaak tot een overproductie van androgenen of andere hormonale onevenwichtigheden die het ontstaan van ernstige acne in de hand werken. Naast huidletsels gaan ze gepaard met specifieke symptomen die op de diagnose duiden en meer inzicht bieden in de oorzaak.

Polycysteus ovariumsyndroom (PCOS)

Deze aandoening veroorzaakt vaak ontstekingsachtige en hardnekkige opflakkeringen van acne door een overmatige afscheiding van androgenen (zoals testosteron) die de normale follikelgroei verstoort en de symptomen veroorzaakt. Naast acne kan PCOS zich uiten in onregelmatige of uitblijvende menstruatiecycli, overmatige beharing op ongebruikelijke plaatsen (hirsutisme), progressieve haaruitval volgens het mannelijke patroon, dat de bovenkant van het voorhoofd en de kruin treft, en moeilijkheden om zwanger te worden. Veel vrouwen merken ook dat ze aankomen, vaak vooral rond de buik. 

De diagnose wordt gesteld aan de hand van een bloedonderzoek en een echografie van het bekken, waarmee de polycysteuze eierstokken worden gedetecteerd.

Congenitale hyperplasie van de bijnieren

Congenitale hyperplasie van de bijnieren is een genetische aandoening die leidt tot een overmatige productie van androgenen vanaf de kindertijd of de adolescentie. Patiënten kunnen last hebben van ernstige acne, gepaard met tekenen van virilisatie, zoals een diepere stem of overmatige haargroei. Deze aandoening verstoort ook de normale ontwikkeling, met een versnelde groei gevolgd door een vroegtijdige groeistilstand.

De diagnose wordt gesteld op basis van specifieke bloedonderzoeken, meer bepaald naar 17-hydroxyprogesteron, een belangrijke marker voor deze aandoening.

Andere endocriene aandoeningen

Andere zeldzame endocriene aandoeningen kunnen acne veroorzaken of verergeren: 

• Het syndroom van Cushing:  Deze aandoening, die wordt veroorzaakt door een teveel aan cortisol, leidt tot acne op de romp en de schouders, gepaard met gewichtstoename in het gezicht en de hals, paarsachtige striae en spierzwakte.
• Tumoren die androgenen afscheiden: Ze veroorzaken een plotselinge en ernstige opflakkering van acne, vaak gepaard met tekenen van virilisatie, zoals spiergroei of haaruitval.
• Acromegalie:  Als gevolg van een teveel aan groeihormoon gaat deze aandoening gepaard met aanhoudende acne, een vette huid en vergroot gezicht en vergrote handen en voeten.

Hun diagnoses zijn gebaseerd op hormoonbepalingen en medische beeldvorming om de onderliggende oorzaak vast te stellen.

Oorzaken van hormonale acne als gevolg van geneesmiddelen

Bepaalde geneesmiddelen kunnen acne veroorzaken of verergeren, vanwege hun wisselwerking met hormonen of specifieke bijwerkingen:

• Van corticosteroïden is bekend dat ze zogenaamde "steroïde" acne uitlokken, wat leidt tot ontstekingsletsels op de romp en de schouders.
• De progestagenen, die worden gebruikt in anticonceptiepillen en -implantaten, kunnen acne verergeren door een wisselwerking met de androgeenreceptoren.
• Sommige anti-epileptica verhogen de testosteronspiegel.

Weet ook dat andere geneesmiddelen zoals lithium acne bevorderen via niet-hormonale mechanismen, door in te werken op het immuunsysteem en de ontstekingsprocessen. 

Acne en zwangerschap: oorzaken en symptomen³

Tijdens de zwangerschap beïnvloeden talrijke hormonale en fysiologische veranderingen de huid.

Kenmerkende symptomen

Acne tijdens de zwangerschap komt vooral voor in het gezicht, met veelvuldige ontstekingshaarden op de wangen, het voorhoofd, rond de mond en onder de kin. In sommige gevallen kan het zich ook uitbreiden naar de romp, waarbij de borst en de rug worden aangetast, zeker in het derde trimester, wanneer de hormoonspiegels hun hoogtepunt bereiken.

Hoewel deze acne doorgaans licht tot matig is, kunnen sommige vrouwen ernstigere vormen ervan krijgen, vooral vrouwen met een voorgeschiedenis van acne of met tekenen van hyperandrogenisme, zoals overmatige beharing. Vrouwen met overgewicht tijdens de zwangerschap lijken ook vatbaarder te zijn voor ernstigere opflakkeringen.

Hormonale behandelingen tegen acne² ⁴

Algemene principes om acne te behandelen

In het algemeen worden voor de behandeling van acne lokale middelen (zoals retinoïden en benzoylperoxide) of systemische middelen (antibiotica, isotretinoïne) gebruikt, afgestemd op de ernst van de letsels en de individuele noden.

Bij hormonale acne van endocriene oorsprong is een specifieke behandeling van de onderliggende aandoening essentieel, vaak in samenwerking met een endocrinoloog.

Bij medicamenteuze acne moet meestal het betreffende geneesmiddel worden geïdentificeerd en, indien mogelijk, worden gestopt, in combinatie met aangepaste behandelingen.

De anticonceptiepil 

Sommige gecombineerde anticonceptiepillen, met een progestageen en een oestrogeen, zijn effectief om acne bij vrouwen te behandelen door de invloed van de androgenen op de talgklieren te verminderen. Deze pillen zijn uitsluitend bedoeld voor vrouwen die anticonceptie wensen en voor wie deze vorm van anticonceptie geschikt is. 

De keuze van anticonceptie moet in overleg met de gynaecoloog en de dermatoloog worden gemaakt.
 

Acne behandelen bij zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven³ ⁴

Verschillende behandelingsopties zijn gecontra-indiceerd om acne te behandelen bij zwangere en vrouwen die borstvoeding geven, zoals retinoïden, zowel plaatselijk als oraal, orale antibiotica en hormonale behandelingen. De keuze aan behandelingen is beperkt om de ontwikkeling van de foetus te beschermen.

Algemene maatregelen om acne te voorkomen² ⁵

Door een aangepaste routine en gezonde gewoontes aan te nemen, kunt u het ontstaan van acne en de algemene conditie van de huid verbeteren. 

Niet-comedogene producten en een zachte verzorgingsroutine kiezen

Een milde reiniging en geschikte producten zijn essentieel om het evenwicht van de huid te behouden zonder de huidproblemen te verergeren:

• Gebruik milde reinigingsmiddelen, speciaal ontwikkeld voor de acnegevoelige huid. Vermijd agressieve producten met alcohol of irriterende antiseptica.
• Kies bij voorkeur voor niet-comedogene producten, die overtollige talg verwijderen zonder de poriën te verstoppen.
• Vermijd scrubs en agressieve behandelingen die de huid kwetsbaar maken en ontstekingen verergeren. Kies voor zachte bewegingen, zonder te schuren, om de opperhuid intact te houden.

Gezonde levensstijl en voeding

Door goede dagelijkse gewoontes aan te nemen, kunt u het risico op opflakkeringen van acne aanzienlijk verminderen:

• Raak de puistjes niet aan. Door op de letsels te duwen of eraan te krabben, verergert u de ontsteking, duurt deze langer en neemt het risico op littekens toe.
• Stress kan acne verergeren doordat het de talgproductie verhoogt. Activiteiten zoals yoga, meditatie of ademhalingsoefeningen kunnen helpen om de impact te verminderen.
• Een evenwichtige voeding kan acne helpen voorkomen. Geef de voorkeur aan fruit, groenten, volkorenproducten en voeding die rijk is aan omega-3, omdat deze ontstekingen tegengaat. Beperk producten met een hoge glycemische index (snoep, frisdrank) en beperk, indien nodig, de consumptie van zuivelproducten, die soms in verband worden gebracht met een verergering van acne.
• Roken verergert ontstekingen en tast de kwaliteit van de huid aan. Stoppen is goed voor uw huid en uw algemene gezondheid.

De juiste zonnebescherming

Overmatige blootstelling aan de zon kan het uitzicht van acne weliswaar tijdelijk verbeteren, maar kan de situatie op lange termijn juist verergeren. 
Gebruik om uw huid te beschermen een zonnecrème met een hoge beschermingsfactor, speciaal ontwikkeld voor een acnegevoelige huid. Vermijd langdurige blootstelling, zoek de schaduw op en draag beschermende kleding om uw huid gezond te houden.